indiańskie nazwy miesięcy Kiowa

EARLY FEBRUARY -   LITTLE BUD MOON                        (KAGUAT P'A SAN)
EARLY MARCH -      BUD MOON                               (KAGUAT P'A)
EARLY APRIL -      LEAF MOON                              (AIDEN P'A)
LATE APRIL -       SUMMER AGANTI: I'LL MAKE IT HOT SOON   (PAI AGANTI)
LATE MAY -         SUMMER TEPGAN: GEESE GO NORTH          (PAI TEGPAN P'A)
JUNE -             SUMMER MOON                            (PAI GANHINA P'A)
LATE JULY -        LITTLE MOON OF DEER HORNS DROPPING OFF (TAGUNOTAL P'A SAN)
AUGUST -           YELLOW LEAVES MOON                     (AIDENGUAK'O P'A)
SEPTEMBER  -       MOON WHEN THE LEAVES FALL OFF
EARLY OCTOBER -    TEN-COLDS MOON                         (GAKINAT'O P'A)
LATE OCTOBER  -    WAIT UNTIL I COME                      (AGANTI)
LATE NOVEMBER -    GEESE-GOING MOON                       (TEPGAN P'A)
LATE DECEMBER -    REAL GOOSE MOON                        (GANHINA P'A)

W Górach Czarnych

W Górach Czarnych,

gdzie strumień niesie dziejów pień.

W Górach Czarnych,,

gdzie wiatr opłakuje plemion śmierć.

W Górach Czarnych,

gdzie sosna pod szkielet tipi się pnie.

W Górach Czarnych,

gdzie bizon przychodzi złożyć kości swe.

W Górach Czarnych,

gdzie wymarłe zwierzęta ukryły oblicza swe.

W Górach Czarnych        
pod skałą żółte kamienie kryją się.
W Górach Czarnych,
gdzie wśród nagich szczytów orzeł gniazdo ma.
W Górach Czarnych,
gdzie Indianin odnajduje życia sens.
W Górach Czarnych,
gdzie siedziba duchów jest.
W Górach Czarnych,
gdzie dzień Twego powrotu zbliża się.





kolejny z moich wierszy

Voices of the Wind - Native American - Beautiful Meditation

małżeństwa Indian

     Wszyscy Indianie Wielkich Równin posiadali zwyczajowe reguły,
wykluczajace zawieranie mał enstwa pomiedzy najbli szymi krewnymi, a w
niektórych plemionach nawet pomiedzy nie spokrewnionymi członkami tego
samego klanu. Jednak e szeroko rozpowszechniony zwyczaj uwzgledniał przy
zawieraniu mał enstwa w wiekszym stopniu koniecznosc zachowania wiezi
rodzinnej ni mał enska zale nosc dwojga ludzi. Tak wiec w celu zachowania
wiezi rodzinnej wdowiec enił sie z siostra swej zmarłej ony (sororat), a wdowa z
bratem zmarłego me a (lewirat). W plemionach utrzymujacych te zwyczaje
męż czyzna mógł tak e o  żenić sie z córka brata własnej ony lub z siostra ojca
własnej żony.

     Indianie Wielkich Równin uznawali wielo enstwo, to znaczy, e jeden
me czyzna mógł miec kilka on (poligamia), jednak e zazwyczaj rzadko miewali
wiecej ni po cztery lub piec, a wiekszosc mał enstw była monogamiczna
(mał enstwo jednego me czyzny z jedna kobieta). W przypadkach wielo enstwa
Indianin nie był krepowany normami sororatu, lecz przewa nie na nastepne ony
brał jej siostry, uwa ajac, e w wiekszej zgodzie beda współ yły z soba siostry ni
kilka nie spokrewnionych kobiet.

      Najbardziej rozpowszechniona forma zawierania mał enstwa u
Indian Wielkich Równin było kupno żony. Fakt kupna nie czynił z kobiety
„nabytego przedmiotu” i w niczym jej nie uwłaczał, wrecz przeciwnie, wysokosc
zapłaty odzwierciedlała wielkosc szacunku me czyzny dla przyszłej ony oraz jej
rodziny. U niektórych plemion narzeczony zamiast zapłaty swiadczył przed slubem
na rzecz przyszłych tesciów ró ne usługi, zupełnie jak wynajety pracownik, przez
okres roku lub dwóch lat, a jeszcze w innych plemionach rodzina narzeczonego i
rodzina narzeczonej obdarowywały sie wzajemnie równowartosciowymi
upominkami z okazji zawierania wiezów mał enskich. Oprócz kupna ony
praktykowano równie uprowadzanie kobiet. Taka forma zawierania mał enstwa
zostawała uznana przez społeczenstwo, je eli zwiazek zawarty w ten sposób okazał
sie trwały.
      Zawarcie mał enstwa nie było krepowane przepisami religijnymi ani
aktami prawnymi, wiec i jego rozwiazywanie nie wymagało zbyt wielkiego
zachodu. W przypadku zamieszkiwania mał enstwa u rodziny me a,
niezadowolony ma po prostu wyganiał one z chaty z wszystkimi nale acymi do
niej rzeczami i kazał wracac do domu jej ojca. Natomiast gdy mał enstwo
mieszkało u rodziny ony, ma zabierał swoje osobiste rzeczy (bron, ubranie,
konia) i odchodził do swej rodziny. Wsród wielu plemion tak me czyzna jak i
kobieta mieli prawo rozwiazywac mał enstwo. Rozwody zdarzały sie dość często,
ale wierna, pracowita żona była rzadko opuszczana przez męż a.

"Złoto Gór czarnych"

łuki Indian

indiański łuk znajdujący się w British Museum

Indianie u ywali stosunkowo krótkich łuków, chocia w czasach

pieszych wedrówek nieco dłu szych. Po zdobyciu koni, podczas jazdy wierzchem

łatwiej mo na było posługiwac sie krótszym łukiem (około 105 cm długości). Łuki

były u ywane przez Indian jeszcze przez długi czas po zdobyciu koni, poniewa

nabijanie przez lufe ówczesnych muszkietów sprawiało wiele trudności, co

uniemoż liwiało szybkie strzelanie. Łuki miały du a przewage nad muszkietami

nabijanymi przez lufe. W czasie koniecznym na ponowne naładowanie muszkietu

wprawny łucznik mógł wystrzelic z łuku od 12 do 15 strzał.

"Złoto Gór Czarnych"

wschodni Komancze - indiańskie nazwy miesięcy

January -   Toh mua                 księżyc roku

            Ukurooma mua -          średni księżyc

February -  Positsu mua -           księżyc deszczu ze śniegiem

March -     Nanabutituikatu mua -   zimny i ciepły księżyc
            Tahpooku mua -          cottonball moon

April -     Tahma mua -             księżyc nowej wiosny

May -       Totsiyaa mua -          księżyc kwiatów

June -      Puhi mua -              księżyc liści

July -      Urui mua -              gorący księżyc

            Pia mua -               obfity księżyc

August -    Tahma mua -             księżyc lata

            Ukuiyuba mua -          księżyc nowej jesieni

September - Taboo mua -             paperman moon
                

October -   Yuba mua -              księżyc pory jesieni

November -  Yubaubi mua -           księżyc przodka zimy
            Aho Tabenihtu mua -     księżyc dziękczynienia

December -  Pia utsu?i mua -        księżyc dużego zimna
            Wahi mua -              wiecznie zielony księżyc

pamiętaj kim jesteś

Lakota makata taka hela
śpiew ci w lesie ptak

Lakota makata taka hela
szepcze ci na prerii wiatr

Pamiętaj kim jesteś
prosi Cię Twa ziemia.

Pamiętaj kim jesteś,
w oczach mustanga lśni.

Lakota makata taka hela
Pamiętaj kim jesteś.
Byś po śmierci
w Krainie Łowów był

Lakota makata taka hela - (lak) kochaj swój kraj, szanuj ziemię

kolejny z moich wierszy

Fire in the Eyes - Native American Music - Apache'

Z życia codziennego Indian

„sprytny me czyzna potrafi zmusic słonce i wiatr, aby pracowały dla niego”

Powiedzenie Szejenów odnosiło sie do wykorzystywania przez Indian
Wielkich Równin słonca i wiatru do suszenia miesa i skór zwierzecych oraz do
sposobu samoczynnego obracania przez wiatr miesa pieczonego nad ogniskiem.
Ów pomysłowy sposób opiekania miesa polegał na tym, e w pobli u ogniska
wkopywano w ziemie gruba gałaz, której drugi, rozwidlony koniec wystawał do
góry. Na tym rozwidleniu opierano długi kij, którego jeden koniec przygwo d ony
był do ziemi, podczas gdy drugi wznosił sie do góry tworzac z ziemia kat ostry. Na
górnym koncu kija zawieszano na długim rzemieniu kawał miesiwa, zwisało ono
nieco z boku płonacego ognia, a wiec z dala od dymu. Posrodku rzemienia
przymocowywano wachlarzowata cienka deseczke. Dzieki niej nawet najl ejszy
podmuch wiatru skrecał rzemien, jednoczesnie obracajac mieso, gdy zas wiatr
ustawał, rzemien rozkrecał sie samoczynnie obracajac mieso w odwrotnym
kierunku. W ten sposób miesiwo opiekało sie równo ze wszystkich stron bez
pomocy rak ludzkich.

"Złoto Gór Czrnych"

indiańskie nazwy miesięcy - wschodni czirokezi

nvda kanawoga -             zimny księżyc
nvda kola -                 księżyc kości 
nvda unole -                księżyc wiatru 
nvda atsilusgi -            księżyc kwiatów
nvda gahlvsga               księżyc sadzenia
nvda seluitseiyusdi -       księżyc zielonej kukurydzy
nvda utsi'dsata' -          księżyc kukurydzy w TASSEL
nvda seluuwa`nűń`sa -       księżyc dojrzałej kukurydzy
nvda udatanvagisdi ulisdv - księżyc końca owoców
nvda udatanűń -             księżyc orzechów
nvda tsiyahloha -           HARVEST MOON
nvda ganohalidoha -         księżyc łowów
nvda gutiha -               księżyc śniegu 

Idę

Nic nie trwa wiecznie
prócz nieba i gór,
tak mówią starsi mego plemienia


Idę,
biorę mego mustanga.
Idę,
biorę łuk i strzały.
Idę,
biorę tomahawk do ręki.
Idę, 
maluję twarz w wojny barwy.
Idę,
po wolność dla tego w co wierzę.
Idę,
po wolność na wieki po śmierci



Nic nie trwa wiecznie
prócz nieba i gór,
tak mówią starsi mego plemienia

Wizja

Szlakiem 

cierpienia,

głodu i pragnienia

na równiny Manitou szli.

Szlakiem wyrzeczeń

modłów w samotności

do krainy cieni szli.

Po Wakan Tanki radę 

wojownicy orli szli

MODLITWA INDIANSKA

                                   Naprawdę wspaniały teks połączony z nastrojową muzyką,

Co potwierdza głęboką i niezwykłą duchowość Indian.

cree

Indianin z plemienia cree

Cree - z francuskiego Kristinaux, sami Cree zwali siebie Kenistonoag, a Dakotowie nazywali ich Shi-e-a-la. Nale żeli do algonkinskiej rodziny jezykowej. Zamieszkiwali w Kanadzie od Zatoki Jamesa do rzeki Saskatchewan. W pierwszej połowie XVII w. francuscy kupcy i misjonarze natkneli sie na Cree, którzy wkrótce zaczęli odgrywac wa na role jako przewodnicy i mysliwi dostarczajacy futer.  W 1667 r. angielska Hudson Bay Company rozpoczęła rywalizacje z Francuzami o wpływy na Cree.  W tym czasie Cree zawarli
przymierze z Assiniboinanai, co umoż liwiło im urządzanie wspólnych wypraw na południe, aż do Rzeki Czerwonej Północnej,  na terytorium obecnego USA, gdzie walczyli z Dakotami, Czarnymi Stopami i innymi plemionami. Broń palna oraz zachęty kompanii futrzarskich były dla Cree bodźcem do dalekich myśliwskich wypraw na zachód, północ i południe. Szlakami wytyczonymi przez nich wędrował szkocki kupiec i badacz Ameryki Północnej, urzednik kanadyjskiej North- West Fur Company, a zarazem komendant Fortu Chippewyan nad jeziorem Athabaska – Sir Alexander Mackenzie oraz inni kupcy.
 Pózniejsza historia Cree ścisłe wiązała sie z poczynaniami Hudson Bay Company i North-West Fur Company. Dzięki swej waż nej roli w rozwoju handlu futrami Cree unikneli wydziedziczenia z własnej ziemi i eksterminacji. W czasie pierwszych kontaktów z białymi liczyli 20000 głów, a obecnie jest ich około 10 000.

Komancze

W latach 1500-1550 Komancze oddzielili sie od Wschodnich Szoszonow w obecnym stanie Wyoming i odeszli na srodkowe prerie (w dzisiejszych stanach Kolorado i Kansas). Jedna, a nie jedyna, z przyczyn migracji na poludnie byly prawdopodobnie konie. Plemiona indianskie zyjace daleko na poludnie od Szoszonow zdobyly nieco koni na Hiszpanach. Bez koni Indianie preryjni byli biednymi ludzmi. Brak koni nie tylko ograniczal ich mozliwosci poruszania sie (jako zwierze transportowe sluzyl wtedy pies), czy mozliwosci lowieckie na szerokich i plaskich preriach, ale mial takze duzy wplyw na taktyke walki.

Podczas pobytu na srodkowych preriach Komancze zdobyli pierwsze konie. (Niektore zrodla mowia ze to nastapilo nawet wczesniej.) Zacheceni tym nasi Indianie zdecydowali sie opuscic srodkowe prerie i przemiescic sie jeszcze bardziej na poludnie. Byla to sluszna decyzja, w jej wyniku weszli oni w posiadanie olbrzymich ilosci wierzchowcow. Efektem tego ich mozliwosci lowieckie niezmiernie wzrosly, glod nie dziesiatowal ich wiosek. W wyniku wzrostu ludnosci wzrosla tez ilosc wojownikow, co z kolei przyczynilo sie do licznych zwycieskich wojen i potyczek z innymi plemionami i z bialymi. Zdobyte nowe ziemie i lupy uczynily Komanczow jednymi z najbogatszych Indian zyjacych na zachod od rzeki Mississippi.




A teraz troche chronologii:

1706 - pierwsza wzmianka Hiszpanow o Komanczach. Gubernator prowincji Nowy Meksyk
Francisco Cuervo y Valdes Ulibarri w swym raporcie do vice-krola pisal ze Komancze i
Utahowie szykowali sie do ataku na Apaczow wsrod ktorych zyl misjonarz hiszpanski.
(Kavanagh - "The Comanches" str. 63)
1724 - Hiszpanie pisali ze Komancze mimo zdobycia koni, nadal uzywali psow jako
zwierzat transportowych. Jakkolwiek dziewiec lat pozniej, w roku 1735, Komancze
uzywaja juz tylko koni. Oczywiscie psy pozostaly z Indianami tyle ze juz sluzyly do
innych celow.
1740 - w tym wlasnie roku Komancze weszli w posiadanie kilku sztuk broni palnej.
Nabyli ja najprawdopodobniej od handlarzy francuskich w zamian za konie i skory.
1740 - mimo ze wiekszosc Komanczow nadal zyla wzdluz rzeki Arkansas, niektorzy
z nich zaczeli docierac do rowniny Llano Estacado w zachodnim Teksasie.
1743 - Komancze docieraja do centralnego Teksasu. Odwiedzaja Hiszpanow w San
Antonio de Bexar i ... atakuja Apaczow Lipan. Tymi agresorami sa prawdopodobnie
Poludniowi Komancze (Penateka). Jest to pierwsza wzmianka o Komanczach w hiszpanskim
Teksasie.
1745 - czesc Komanczow przenosi sie z doliny rzeki Arkansas w obecnych stanach
Kolorado i Kansas, na prerie Nowego Mexyku. Biali beda nazywac ich Zachodnimi
Komanczami (Kotsoteka).
1750 - czesc z Komanczow osiedla sie na Wyzynie Edwardsa (ang: Edwards Plateau)
w srodkowo-poludniowym Teksasie, skad wypiera Indian Tonkawa i kilka mniejszych
plemion.
1779 - 1780 - epidemia ospy rozprzestrzenia sie z Nowego Orleanu zamieszkalego
przez emigrantow francuskich do Indian Wichita, a od nich do sasiednich plemion
w tym do Wschodnich Komanczow.
1780 - dochodzi do utarczek miedzy Polnocnymi Komanczami (Yamparika) a nowo
przybylymi z polnocy Kiowami. Niektorzy historycy twierdza ze strona sporna byli
Zachodni (Kotsoteka) a nie Polnocni (Yamparika) Komancze.
Pokoj miedzy plemionami Komanczow i Kiowow zostal zawarty w 1805 i od tamtego
czasu oba narody zyly w przyjazni, razem polowaly i razem walczyly.
Dzis Komancze i Kiowa zamieszkuja ten sam rezerwat.
1783 - Komancze majac az 5.000 wojownikow sa prawdziwa potega na preriach.

http://web2.airmail.net/napoleon/_INDIANIE_KOMANCZE.htm#_poczatki

indiańskie nazwy miesięcy - Assiniboini

styczeń      Wicogandu           środkowy księżyc (miesiąc)
luty         Amhanska            Księżyc długiej suszy
marzec       Wicinstayazan       księżyc chorego oka
kwiecień     Tabehatawi          Księżyc żaby
maj          Indiwiga            bezczynny księżyc
lipiec       Wahequosmewi        Księżyc pełnych liści
czerwiec     Wasasa              Księżyc czerwonych jagód
sierpień     Capasapsaba         Księżyc czarnych wiśni
wrzesień     Wahpegiwi           Księżyc żółtych liści

październik  Tasnaheja-hagikta   Striped Gopher looks Back Moon

listopad     Cuhotgawi           mroźny księżyc
grudzień     Wicogandu-sungagu   młodszy brat środkowego księżyca (miesiąca)

wiersz

Zeschła na prerii trawa

a las zrzucił z ramion barwny koc.

Odeszły  bizonów stada,

a na szarej ziemi czarnych ptaków gromada.

Lecz póki wierność dla ziemi w Was

i ogień miłości w sercach Waszych

doń płonie.

Znów zielona będzie prerii trawa, 

powrócą bizonów stada.

kolejny z moich wierszy.

Voices of the Wind - Native American - Beautiful Meditation

malowanie ciała u Indian

Indianie malowali swe ciała dla celów ochronnych przed pa lącym

słoncem, sniegiem oraz przed insektami. Równie malowali sie dla ozdoby, dla

zaznaczenia przynale nosci do niektórych stowarzyszen, na ró żne ceremonie i

obrzędy, na znak żałoby, jak i dla poinformowania ogółu o spełnieniu jakiegoś

niezwykłego czynu. Na przykład wojownik po zabiciu wroga malował swą twarz

na czarno, czyli kolorem smierci. Farby wytwarzali z roslin, minerałów i z

niektórych czesci ciała zwierzat, farbę czerwoną - z gliny zawierajacej tlenki,

czarną - ze sproszkowanego zwęglonego drewna, białą - z kaolinu, żółtą - z mchu

drzew sosnowych, zieloną - z rud miedzi.

Indiańskie nazwy miesięcy Arapaho

   
styczeń-    WHEN THE SNOW BLOWS LIKE SPIRITS IN THE WIND
luty -   miesiąc mrozu błyszczącego w słońcu
marzec  -       miesiąc kiedy bizony opuszczają swoje cielęta
kwiecień  -      miesiąc kiedy lód łamie się na rzekach
maj  -        WHEN THE PONIES SHED THEIR SHAGGY HAIR
czerwiec -       miesiąc kiedy zaczyna się gorąca pogoda
lipiec  -       miesiąc kiedy bizony ryczą
późny lipiec -  miesiąc kiedy dojrzewają aronie
sierpień -     GEESE SHEDDING THEIR FEATHERS
wrzesień -  miesiąc wysychania trawy
październik  -    FALLING LEAVES
listopad  -   kiedy rzeki zaczynają zamarzać
grudzień  -   POPPING TREES

chciała bym

Tak chciałabym
przeżyć twe życie.
Z tobą połknąć każdą łze..
Podzielić śmiech,
poczuć ból,
gdy płynęła krew.
Umrzeć za lud
i wolności sny
jak wodzu TY.

kolorowy wiatr

piosenka z filmu "Pocahontas"

Ty masz mnie za głupią dzikuskę

Lecz choć cały świat zwiedziłeś

Zjeździłeś wzdłuż i wszerz

I mądry jesteś tak

Że aż słów podziwu brak

Dlaczego powiedz mi tak

Mało wiesz?

Na lądzie, gdy rozglądasz się lądując

Chcesz wszystko mieć na własność, nawet głaz

A ja wiem, że ten głaz ma także duszę

Imię ma i zaklęty w sobie czas

Ty myślisz, że są ludźmi tylko ludzie

Których ludźmi nazywać chce twój świat

Lecz jeśli pójdziesz tropem moich braci

Dowiesz się największych prawd, najświętszych prawd

Czy wiesz czemu wilk tak wyje

W księżycową noc

I czemu ryś tak zęby szczerzy rad?

Czy powtórzysz tę melodię co z gór płynie

Barwy, które kolorowy niesie wiatr

Barwy, które kolorowy niesie wiatr?

Pobiegnij za mną leśnych duktów szlakiem

Spróbujmy jagód w pełne słońca dni

Zanurzmy się w tych skarbach niezmierzonych

I choć raz o ich cenach nie mów nic

Ulewa jest mą siostrą, strumień bratem

A każde z żywych stworzeń to mój druh

Jesteśmy połączonym z sobą światem

A natura ten krąg życia wprawia w ruch

Do chmur każde drzewo się pnie

Skąd to wiedzieć masz skoro ścinasz je

To nie tobie ptak się zwierza

W księżycową noc

Lecz ludziom wszelkich ras i wszelkich wiar

Więc zanućmy tę melodię, co z gór płynie -

Barwy, które kolorowy niesie wiatr

Możesz zdobyć świat

Lecz to będzie tylko świat

Tylko świat -

Nie barwy, które niesie wiatr

tutaj teledysk

indiańskie nazwy miesięcy - ojibwe

     
JANUARY -    Gichi-manidoo-giizis           księżyc wielkich duchów
FEBRUARY -   Namebini-giizis                SUCKER MOON
MARCH -      Bebookwaadaagame-giizis(oog)   księżyc skorupy śnieżnej
APRIL -      Iskigamizige-giizis(oog)       BROKEN SNOWSHOW MOON
MAY -        Waabigwani-giizis              księżyc rozkwitania
JUNE -       Ode'imini-giizis               księżyc poziomek
JULY -       Aabita-niibino-giizis          księżyc malin
AUGUST -     Miini-giizis                   księżyc jagód
SEPTEMBER -  Manoominike-giizis             księżyc ryżu
OCTOBER -    Binaakwe-giizis                FALLING LEAVES MOON
NOVEMBER -   Gashkadino-giizis(oog)         księżyc zamarzania
DECEMBER -   Manidoo-gizisoons              księżyc małych duchów

***wiersz***

Jak wiosny tchnienie,
życie nowe.
Pisklę orle w gnieździe
do lotu gotowe.
Jak nowa nadzieja w serca tchniona.
Zguba na nowo
odnaleziona.
Szansa szczęścia przyszłego.
Szansa dawnej wolności

Native American Music Children Of All Tribe's

szoszoni

Szoszoni (Shoshoni) znani tak e jako Snakes, czyli We e, z powodu
uprawianego tanca we a. Dakotowie zwali ich Sin-te-hda, czyli Indianie
Grzechotniki. Rodzina jezykowa Utaztecan-Tanoan. Zamieszkiwali Idaho,
Wyoming, Utah, Nevade i skrawek Kalifornii. Po nabyciu Luizjany od Francji
prezydent USA, Jefferson, wysłał ekspedycje pod dowództwem kapitanów
Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, w celu zbadania terytoriów na północ od
połaczenia Missisipi z Missouri oraz wytyczenia szlaku do Pacyfiku. Lewis i Clark
pierwsi przeszli w poprzek kontynent. Ekspedycja wyruszyła z St. Louis. W okolicy
rzeki Missouri dołaczył sie do niej francuski kupiec Touissaint Charbonneau
razem ze swym małym dzieckiem i ona Szoszonka, Sacagawea, która oddała
ekspedycji nieocenione usługi.
W 1805 r. ekspedycja dotarła do osady Szoszonów, której wodzem był brat
Sacagawei. Szoszoni odtad byli bardzo przyjazni dla białych. Po odstapieniu
swych terytoriów rzadowi USA Szoszoni zostali osadzeni w rezerwatach Lemhi i
Fort Hali w Idaho oraz w rezerwacie Wind Riyer w Wyoming. W 1845 r. było ich
4500 głów, a w 1930 r. około 3994.

"Złoto Gór Czarnych"

crow

Crow, własna nazwa Absaroka, czyli Ludzie-ptaki; przez Dakotów zwani Kangitoka. Rodzina jezykowa sju. Spokrewnieni z Hidatsa, od których oddzielili się w poczatkach XIX w. Zamieszkiwali okolice rzek: Powder, Wind i Big Horn (dopływy Yellowstone). W 1780 r. liczyli 4000 głów, a w 1937 r. - 2173.

Modlitwa Indian Nawajo

Dom uczyniony z zorzy.
Dom z wieczornego światła.
Dom z ciemnej chmury.
Dom z męskiego deszczu.
Dom z ciemnej mgły.
Dom z żeńskiego deszczu.
Dom z pyłku kwiatów.
Dom z pasikoników.
Ciemna chmura stoi u drzwi.
Szlak za nimi jest ciemnym niebem!
Zygzak błyskawicy wysoko nad nim!
O męskie bóstwo!
Twoją składam daninę.
Oto przygotowałem tobie dym.
Odnów moje stopy.
Odnów moje nogi.
Odnów moje ciało.
Odnów mój umysł.
Jeszcze dziś zdejmij zaklęcie, uczyń to dla mnie.
Odsuń swe zaklęcie dla mnie!
Odjąłeś je, dla mnie.
Odeszło daleko.
Szczęśliwie odżywam.
Szczęśliwie ostyga moje wnętrze.
Szczęśliwie idę naprzód.
Z wnętrzem ostudzonym, obym szedł.
Już nie obolały, obym szedł.
Z rześkim umysłem, obym szedł.
Jak było dawno temu, obym szedł.
Szczęśliwie, obym szedł.
Szczęśliwie, ze szczodrymi ciemnymi chmurami, obym szedł.
Szczęśliwie, ze szczodrymi deszczami, obym szedł.
Szczęśliwie, ze szczodrymi roślinami, obym szedł.
Szczęśliwie, obym szedł.
Tak jak było dawno temu, obym szedł,
Niech będzie pięknie poza mną. 
Niech będzie pięknie pode mną. 
Niech będzie pięknie nade mną. 
Niech będzie pięknie wokoło mnie. 
W pięknie jest koniec.


http://modlitwa-modlitwy.blogspot.com/2007/12/modlitwa-wieczorna-indian-navajo.html

indiańskie nazwy miesięcy - abenaki

styczeń      Alamikos       Greetings Maker Moon
luty         Piaôdagos      księżyc gałęzi spadających w kawałkach
marze        Mozokas        Księżyc łowców łosi
kwiecień     Sogalikas      Księżyc tworzenia cukru
maj          Kikas          księżyc tworzenia pól
czerwiec     Nokahigas      Hoer Moon
lipiec       Temaskikos     Grass Cutter Moon
sierpień     Temezôwas      Cutter Moon
wrzesień     Skamonkas      księżyc zbierania kukurydzy
październik  Penibagos      księżyc spadania liści
listopad     Mzatanos       księżyc zamrażający rzeki
grudzień     Pebonkas       księżyc tworzący zimę

istnienie

Przez rzekę życia,

niesie mnie czasu prąd,

a ja sama

do celu płynę

w moim kruchym,

niestałym

jak mrówka małym

indiańskim kanu

ISTNIENIA.

kalumet

Swieta fajka pokoju, która równie stanowiła swego rodzaju glejt

nietykalnosci dla posłów, w jezyku Dakotów zwała sie wookiye cannonbanpa.

Lulki tych fajek wyrabiano z czerwonego kamienia z kamieniołomu Pipe-stone,

le acego w południowo-zachodniej czesci stanu Minnesota, na plemiennych

ziemiach Santee Dakotów. Wbrew mylnym twierdzeniom, nawet współczesnych

Indian, kamieniołom Pipestone nie jest unikatem na swiecie, pokłady czerwonego

kamienia są tak e w stanach Wisconsin, Ohio i Arizona, lecz jedynie Pipestone

jest dla Indian swietym „miejscem religijnego kultu. Kamieniołom Pipestone,

zwany Krajem Pokoju, jest traktowany przez Indian jako neutralne, święte

miejsce, na które nikomu nie wolno wnosic broni. Nawet wrogie sobie plemiona

na terenie swietego kamieniołomu zachowywały sie pokojowo.

George Catlin, amerykanski malarz i podró nik, jako pierwszy biały

dokładnie opisał kamieniołom Pipestone (lata 1830-32) i zebrał próbki

czerwonego kamienia, który potem nazwano catlinitem. W 1937 r. kamieniołom

Pipestone został zaliczony do pomników narodowych Stanów Zjednoczonych.

"Przekleństwo złota"

tytoniu u Indian

Palenie tytoniu było dla Indian ceremonia o charakterze religijnym,odprawiana przy ró żnych uroczystych okazjach. Wiązało sie z ceremoniałem ofiarnym ku czci Słońca. Dym dla Indian obydwóch Ameryk był pewna forma

wódz Indian z kalumetem (fajką pokoju)

ofiary dla mocy nadziemskich (w rodzaju koscielnych kadzideł). Obrzed palenia
tytoniu lub spalania narkotycznych kadzideł z ywicy, drewna lub pewnych lisci
oraz ceremoniały z tym zwiazane były znacznie starsze od osławionego palenia
fajek pokoju. Nawet w regionach Ameryk, gdzie nie u ywano fajek, istniały
obrzedy zwiazane z paleniem. Na przykład w Ameryce Południowej palono długie
cygaro, którego dym wdmuchiwał palacy w twarze uczestników obrzedu. Indianin
palił, gdy pragnał uzyskac dobro, zapobiec złu, otrzymac błogosławienstwo sił
nadnaturalnych dla swych poczynan, przypieczetowac zawierany pokój lub
przymierze, uzyskac ochrone przed nieprzyjacielem, sprowadzic zwierzyne na swe
tereny łowieckie czy te usmierzyc burze. Dym ofiarny miał rozjaśniać
jego umysł, napełniać mądrością.Chociaż prawdopodobnie wszystkie plemiona indianskie paliły tyton, to
jednak nie wszystkie go uprawiały. Na Wielkich Równinach tyton uprawiali Szejnowie podczas półosiadłego trybu ż ycia (do około 1802 r.), pózniej nabywali go od Arikara i białych kupców. Ciekawostka jest,  z e tytoń, jako jedyna roślinę,  uprawiały trzy nomadyczne plemiona: Czarne Stopy, Sarsi i Crow. Uprawiali tytoń: Hidatsowie, Mandanowie, Arikara, Washo, Paunisi, Ute, Nawahowie i
Zuniowie. Cree nabywali tyton od kupców i mieszali z suszonymi, startymi liśćmi niedźwiedziej jagody (mały, wiecznie zielony krzew z rodziny wrzosowatych) Komancze otrzymywali tytoń od Meksykanów.
Przeważ nie palili tylko me czyzni, chocia małe fajki były u ywane przez kobiety Czarnych Stóp i Cree, a u Paunisów palić mogły jedynie stare kobiety lekarki. U Hidatsów bez ograniczen mogli palic starsi mężczyźni natomiast młodzi wojownicy nie palili, aby zachować sprawnosc fizyczną. Uż ywanie tytoniu
podlegało ograniczeniom, a sama uprawa i obrzedowe palenie odbywały sie w myśl obowiazujacych rytuałów.

"Przekleństwo złota"

Indianie chcą przeprosin.

Geronimo ben Laden, czy Osama Apacz? Twardy orzech do zgryzienia. (fot. AP/Wikimedia Commons; fotomontaż Deser.pl)

Wódz plemienia Apaczów domaga się od prezydenta Baracka Obamy oficjalnych przeprosin za... użycie w akcji przeciwko Osamie ben Ladenowi imienia legendarnego Geronimo jako nazwy kodowej terrorysty. Indianie odczytali to jako ogromną obrazę.

Społeczność zwraca uwagę na to, że łączenie postaci Geronimo i Osamy ben Ladena utrudni nauczanie historii plemienia młodym Indianom. Ich zdaniem, może to wywoływać wśród młodzieży mieszane uczucia wobec ich legendarnego bohatera.

Jak powiedział Wódz z Fortu Sill, Jeff Houser:

Porównywanie legendarnego wojownika Apaczów do masowego mordercy i tchórzliwego terrorysty jest bolesne i obraźliwe dla wszystkich Indian.

Houser zwraca uwagę na to, że Obama został wybrany także rękami społeczności indiańskiej, i powinien zwracać uwagę na jej bohaterów, a już zwłaszcza unikać łączenia ich imion z 'największymi wrogami w historii Stanów Zjednoczonych'.

(fot. AP)

Rzecznik Białego Domu wypowiedział się już w tej sprawie, zaprzeczając, jakoby wybór 'Geronimo' jako nazwy kodowej miał stanowić obrazę dla społeczności indiańskiej. Podkreślił, że kryptonimy są przed akcją losowane, żeby przeciwnik nie mógł wychwycić informacji przekazywanych przez żołnierzy.

Na razie w żaden sposób nie uspokoiło to Apaczów - zaczęli protesty zarówno na swoich ziemiach jak i w internecie, domagają się też odpowiedzi prezydenta Baracka Obamy. Przypominają:

W przeciwieństwie do Osamy ben Ladena, Geronimo walczył z przeciwnikami wielokrotnie liczniejszymi twarzą w twarz. Jest jednym z największych symboli Indian w historii Stanów Zjednoczonych.

Cóż. Z niecierpliwością czekamy na odpowiedź Obamy. Podejrzewamy jednak, że całe zamieszanie wokół imienia legendarnego wojownika ostatecznie rozejdzie się po kościach. W końcu tak naprawdę zwany był Goyahkla - Ten, który ziewa.

http://deser.pl/deser/1,111857,9543231,Indianie_chca_przeprosin_od_Obamy__Za_ben_Ladena_.html

indiańskie nazwy miesięcy - Mohawk

Styczeń Tsothohrhko:wa (Duże Zimno)

Luty Enniska (Spóźnienie).

Marzec Ennisko:wa (Duże Spóźnienie).

Kwiecień Onerahtokha (Czas Pączkowania)

Maj Onerahtohko:wa (Czas Dużego Liścia) 

czerwiec Ohiari:ha (Czas dojrzewania) 

Lipiec  Ohiarihko:wa (Czas dużego Dojrzewania)

Sierpień Seskehko:wa (Czas Świeżości).

Wrzesień Seskhoko:wa (Czas Wielkiej Świeżości)

Październik Kentenha (Czas Niedostatku)

Listopad Kentenhko:wa (Czas Wielkiego Niedostatku)

Grudzień Tsothohrha (Czas Zimna).

Najpiękniejsze indiańskie cytaty 6

Lakota był prawdziwym naturalistą - miłośnikiem Natury. Kochał Ziemię i wszystkie rzeczy na niej i jego uczucie wzrastało z wiekiem. Starsi ludzie siadali lub kładli się na Ziemię z uczuciem, że w ten sposób byli bliżej jej matczynej siły.

Dotykanie Ziemi było dobre dla skóry i starzy ludzie lubili zdejmować mokasyny i chodzić bosymi stopami po świętej Ziemi.

Ich tipi były stawiane na Ziemi i ich ołtarze były zrobione z ziemi. Ptaki, które latały w powietrzu odpoczywały na Ziemi, która była trwałym miejscem dla wszystkich rzeczy, które na niej żyły i wzrastały. Ziemia koiła, wzmacniała, oczyszczała i uzdrawiała.

Dlatego stary Indianin wciąż siada na Ziemi... Dla niego siedzenie lub leżenie na niej umożliwiało głębsze myślenie i odczuwanie; mógł on widzieć jaśniej tajemnice życia i swoje bliskie pokrewieństwo z innymi istotami.

Luther Stojący Niedźwiedź
1868?-1939, Wódz Siuksów Oglala

Prosisz mnie, bym zaorał ziemię. Czy mam wziąć nóż i rozerwać łono mojej Matki? Potem, kiedy umrę nie przyjmie mnie ona do swego łona, bym odpoczął.

Prosisz mnie, abym kopał w poszukiwaniu kamieni! Czy mam kopać pod skórą swojej Matki w poszukiwaniu jej kości? Potem, kiedy umrę nie będę mógł wejść w twoje ciało, by się odrodzić.

Prosisz mnie, aby ściąć trawę, ususzyć na siano, sprzedać je i być bogatym jak biały człowiek, ale jakże bym się ośmielił ściąć włosy mojej Matki?

Smohalla
Sokulk

Kiedy będę zbyt stary i zbyt słaby, by zaopiekować się moimi owcami i uprawiać kukurydzę, zamierzam siedzieć w domu, rzeźbić katchiny, opowiadać moim wnukom i wnuczkom historię mojego życia... Potem chcę zostać pochowany na sposób Hopi. Być może mój syn ubierze mnie w tradycyjny strój, zawiesi kilka koralików wokół mej szyi, włoży paho i trochę świętej mąki kukurydzianej w moją rękę i przymocuje turkus do moich uszu. Jeśli zechce włożyć mnie do trumny, może to także uczynić, ale musi zostawić wieko nie zamknięte, umieścić obok pożywienie i ustawić w grobie drabinę tak, abym mógł się po niej wspiąć. Będę spieszył się do mych najbliższych, ale powrócę wraz z dobrym deszczem i tańcem na plac jako Katchina, powrócę razem z moimi przodkami.

Don Talayesva
koniec XIX wieku, Wódz Klanu Słońca Hopi

splecione dłonie

Splecione dłonie
jak wieniec dwie.
czerwona i biała
jak światy dwa
Jak orzeł po nocy wśród skał
pragnie ku niebu wzbić się
tak pragnę być wśród was

Native American's-A Tribute to All Tribes

wojny z Indianami - wojny bobrowe

Wojny bobrowe – seria potyczek zbrojnych, jakie miały miejsce pomiędzy rokiem 1609 a 1701 w Północnej Ameryce, które toczyły się pomiędzy Irokezami, a Francuzami z Nowej Francji oraz z ich indiańskimi sprzymierzeńcami. W wojnie bobrowej strona atakującą byli Irokezi, choć Francuzi w ostatniej jej fazie próbowali przejąć inicjatywę, podejmując kilka ekspedycji na terytoria Irokezów.

Przyczyną rozpoczęcia przez Irokezów wojny było wyczerpanie się zasobów zwierzyny łownej, głównie bobrów na ich terenach łowieckich. Próbowali oni w sposób zbrojny opanować nowe tereny, zmuszając zamieszkałe na tych terenach plemiona indiańskie do dostarczenia skór lub opuszczenia terenów łowieckich. W czasie wojny bobrowej eksterminacji uległo kilka plemion indiańskich, między innymi Huronów na północy.

W starciach z Francuzami Irokezi unikali walnych bitew, stosując taktykę partyzancką i dokonując szybkich rajdów małych oddziałów na z góry opatrzone cele. Ofiarami ich ataków stawały się niewielkie osady i misje jezuickie, a często pojedyncze farmy. Sporadyczne akcje zbrojne organizowane przez regularne formacje milicji francuskiej zwykle trafiały w próżnię. Jedną z największych tego typu akcji była wyprawa 1200-osobowego oddziału milicji prowadzonego przez gubernatora generalnego Nowej Francji Daniela de Rémy, która zakończyła się zniszczeniem kilku opuszczonych wiosek i schwytaniu paru maruderów, nie osiągnąwszy żadnych celów strategicznych. Wojna Bobrowa zakończyła się w 1701 wraz z podpisaniem wieczystego pokoju pomiędzy Irokezami i Francuzami. W wyniku tego układu Irokezi zwrócili swe zainteresowania na zachód.

Wikpiedia.pl

szejenowie

Sha hi’ye - w jezyku Dakotów „Szejenowie”, sami zwali siebie Tsis
tsis’tas, co znaczyło „ludzie”. Nale eli do algonkinskiej rodziny jezykowej. W
1673 r. zamieszkiwali zachodnia czesc stanu Wisconsin i w Minnesocie, pomiedzy
rzekami Missisipi, Minnesota i Rzeka Czerwona Północna. Wypierani przez
Dakotów przeniesli sie w okolice jeziora Trayerse a potem nad rzeke Cheyenne w
Dakocie Północnej, gdzie zało yli osade, pózniej napadnieta i zniszczona przez
Czipewejów. Niedobitki Szejenów przyłaczyły sie do innych grup nad rzeka
Missouri na pograniczu Dakoty Północnej i Południowej. Tam w coraz wiekszym
stopniu przystosowywali sie do wedrownego, łowieckiego życia i w koncu
porzucili uprawe ziemi, przenoszac sie w kierunku Gór Czarnych, a na poczatku
XIX w. w okolice zródeł rzeki Platte.
W 1832 r. biali zbudowali Fort Bent w górnym biegu rzeki Arkansas.

flaga szejenów północnych

Znaczna czesc Szejenów osiadła w jego okolicy, a reszta nadal wedrowała wokół
zródeł Północnej Platte i rzeki Yellowstone. Dokonany w ten sposób podział
Szejenów na Północnych i Południowych został usankcjonowany w 1851 r. przez
traktat podpisany w Forcie Laramie.
Szejenowie Północni znad Arkansas a do 1840 r. toczyli walki z Kiowami,
a pózniej wspólnie z nimi wystepowali przeciwko innym plemionom i białym. W
1849 r. poniesli dotkliwe straty spowodowane epidemia cholery, a w latach 1860
– 78 w wojnach z białymi. Szejenowie Południowi przewodzili rewolucji w latach
1874 – 75, podczas gdy Północni wspólnie z Dakotami brali udział w pogromie
Custera. Ostatecznie Północni otrzymali rezerwat w Montanie, a Południowi w
obecnej Oklahomie w 1867 r. lecz zmuszono ich do osiedlenia sie tam dopiero po
generalnym poddaniu sie w 1875 r. W latach 1901 – 1902 ziemie Szejenów
Południowych zostały dane im w posiadanie. W 1780 r. Szejenowie łacznie z
Sutaio liczyli 3500 głów, a w 1937 r. Szejenowie Południowi i Północni łacznie z
Arapaho liczyli 4397 głów.


"Przekleństwo Złota"

indiańskie nazwy miesięcy - cree

Styczeń – Gishpapiwatekimumpizun czyli Kiedy Starzy Towarzysze Rozwijają Kity. 
Luty – Cepizun, czyli Stary Miesiąc. 
Marzec – Migisupizum, czyli Miesiąc Orła 
Kwiecień – Kiskipizun, czyli Miesiąc Szarej Gęsi 
maj – Aligipizun, czyli Miesiąc Żaby 
Czerwiec– Sagipukawipizun, czyli Miesiąc Kiedy Liście Odchodzą 
Lipiec – Opaskwuwipizun, czyli Księżyc Kiedy Kaczki Zaczynają Linieć 
Sierpień - Opunhopizun, czyli Księżyc, Kiedy Młode Kaczki Zaczynają Latać. 
wrzesień – Weweopizun, Miesiąc Śnieżnej Gęsi 
Październik – Opinahamowipizun, czyli Księżyc Kiedy Ptaki Fruną Na Południe 
Listopad – Kaskatinopizun, czyli Księżyc Kiedy Rzeki Zaczynają Zamarzać 
Grudzień – Papiwatiginashispizun, czyli Kiedy Młodzi Towarzysze Rozwijają Kity. 

MOTYLE

Piękne myśli,
piękne chwile 
są ulotne jak motyle.
Łapmy je gdy blisko są,
gdy siądą na naszą
szarą dłoń.