Komancze

W latach 1500-1550 Komancze oddzielili sie od Wschodnich Szoszonow w obecnym stanie Wyoming i odeszli na srodkowe prerie (w dzisiejszych stanach Kolorado i Kansas). Jedna, a nie jedyna, z przyczyn migracji na poludnie byly prawdopodobnie konie. Plemiona indianskie zyjace daleko na poludnie od Szoszonow zdobyly nieco koni na Hiszpanach. Bez koni Indianie preryjni byli biednymi ludzmi. Brak koni nie tylko ograniczal ich mozliwosci poruszania sie (jako zwierze transportowe sluzyl wtedy pies), czy mozliwosci lowieckie na szerokich i plaskich preriach, ale mial takze duzy wplyw na taktyke walki.

Podczas pobytu na srodkowych preriach Komancze zdobyli pierwsze konie. (Niektore zrodla mowia ze to nastapilo nawet wczesniej.) Zacheceni tym nasi Indianie zdecydowali sie opuscic srodkowe prerie i przemiescic sie jeszcze bardziej na poludnie. Byla to sluszna decyzja, w jej wyniku weszli oni w posiadanie olbrzymich ilosci wierzchowcow. Efektem tego ich mozliwosci lowieckie niezmiernie wzrosly, glod nie dziesiatowal ich wiosek. W wyniku wzrostu ludnosci wzrosla tez ilosc wojownikow, co z kolei przyczynilo sie do licznych zwycieskich wojen i potyczek z innymi plemionami i z bialymi. Zdobyte nowe ziemie i lupy uczynily Komanczow jednymi z najbogatszych Indian zyjacych na zachod od rzeki Mississippi.




A teraz troche chronologii:

1706 - pierwsza wzmianka Hiszpanow o Komanczach. Gubernator prowincji Nowy Meksyk
Francisco Cuervo y Valdes Ulibarri w swym raporcie do vice-krola pisal ze Komancze i
Utahowie szykowali sie do ataku na Apaczow wsrod ktorych zyl misjonarz hiszpanski.
(Kavanagh - "The Comanches" str. 63)
1724 - Hiszpanie pisali ze Komancze mimo zdobycia koni, nadal uzywali psow jako
zwierzat transportowych. Jakkolwiek dziewiec lat pozniej, w roku 1735, Komancze
uzywaja juz tylko koni. Oczywiscie psy pozostaly z Indianami tyle ze juz sluzyly do
innych celow.
1740 - w tym wlasnie roku Komancze weszli w posiadanie kilku sztuk broni palnej.
Nabyli ja najprawdopodobniej od handlarzy francuskich w zamian za konie i skory.
1740 - mimo ze wiekszosc Komanczow nadal zyla wzdluz rzeki Arkansas, niektorzy
z nich zaczeli docierac do rowniny Llano Estacado w zachodnim Teksasie.
1743 - Komancze docieraja do centralnego Teksasu. Odwiedzaja Hiszpanow w San
Antonio de Bexar i ... atakuja Apaczow Lipan. Tymi agresorami sa prawdopodobnie
Poludniowi Komancze (Penateka). Jest to pierwsza wzmianka o Komanczach w hiszpanskim
Teksasie.
1745 - czesc Komanczow przenosi sie z doliny rzeki Arkansas w obecnych stanach
Kolorado i Kansas, na prerie Nowego Mexyku. Biali beda nazywac ich Zachodnimi
Komanczami (Kotsoteka).
1750 - czesc z Komanczow osiedla sie na Wyzynie Edwardsa (ang: Edwards Plateau)
w srodkowo-poludniowym Teksasie, skad wypiera Indian Tonkawa i kilka mniejszych
plemion.
1779 - 1780 - epidemia ospy rozprzestrzenia sie z Nowego Orleanu zamieszkalego
przez emigrantow francuskich do Indian Wichita, a od nich do sasiednich plemion
w tym do Wschodnich Komanczow.
1780 - dochodzi do utarczek miedzy Polnocnymi Komanczami (Yamparika) a nowo
przybylymi z polnocy Kiowami. Niektorzy historycy twierdza ze strona sporna byli
Zachodni (Kotsoteka) a nie Polnocni (Yamparika) Komancze.
Pokoj miedzy plemionami Komanczow i Kiowow zostal zawarty w 1805 i od tamtego
czasu oba narody zyly w przyjazni, razem polowaly i razem walczyly.
Dzis Komancze i Kiowa zamieszkuja ten sam rezerwat.
1783 - Komancze majac az 5.000 wojownikow sa prawdziwa potega na preriach.

http://web2.airmail.net/napoleon/_INDIANIE_KOMANCZE.htm#_poczatki

indiańskie nazwy miesięcy - Assiniboini

styczeń      Wicogandu           środkowy księżyc (miesiąc)
luty         Amhanska            Księżyc długiej suszy
marzec       Wicinstayazan       księżyc chorego oka
kwiecień     Tabehatawi          Księżyc żaby
maj          Indiwiga            bezczynny księżyc
lipiec       Wahequosmewi        Księżyc pełnych liści
czerwiec     Wasasa              Księżyc czerwonych jagód
sierpień     Capasapsaba         Księżyc czarnych wiśni
wrzesień     Wahpegiwi           Księżyc żółtych liści

październik  Tasnaheja-hagikta   Striped Gopher looks Back Moon

listopad     Cuhotgawi           mroźny księżyc
grudzień     Wicogandu-sungagu   młodszy brat środkowego księżyca (miesiąca)

wiersz

Zeschła na prerii trawa

a las zrzucił z ramion barwny koc.

Odeszły  bizonów stada,

a na szarej ziemi czarnych ptaków gromada.

Lecz póki wierność dla ziemi w Was

i ogień miłości w sercach Waszych

doń płonie.

Znów zielona będzie prerii trawa, 

powrócą bizonów stada.

kolejny z moich wierszy.

Voices of the Wind - Native American - Beautiful Meditation

malowanie ciała u Indian

Indianie malowali swe ciała dla celów ochronnych przed pa lącym

słoncem, sniegiem oraz przed insektami. Równie malowali sie dla ozdoby, dla

zaznaczenia przynale nosci do niektórych stowarzyszen, na ró żne ceremonie i

obrzędy, na znak żałoby, jak i dla poinformowania ogółu o spełnieniu jakiegoś

niezwykłego czynu. Na przykład wojownik po zabiciu wroga malował swą twarz

na czarno, czyli kolorem smierci. Farby wytwarzali z roslin, minerałów i z

niektórych czesci ciała zwierzat, farbę czerwoną - z gliny zawierajacej tlenki,

czarną - ze sproszkowanego zwęglonego drewna, białą - z kaolinu, żółtą - z mchu

drzew sosnowych, zieloną - z rud miedzi.

Indiańskie nazwy miesięcy Arapaho

   
styczeń-    WHEN THE SNOW BLOWS LIKE SPIRITS IN THE WIND
luty -   miesiąc mrozu błyszczącego w słońcu
marzec  -       miesiąc kiedy bizony opuszczają swoje cielęta
kwiecień  -      miesiąc kiedy lód łamie się na rzekach
maj  -        WHEN THE PONIES SHED THEIR SHAGGY HAIR
czerwiec -       miesiąc kiedy zaczyna się gorąca pogoda
lipiec  -       miesiąc kiedy bizony ryczą
późny lipiec -  miesiąc kiedy dojrzewają aronie
sierpień -     GEESE SHEDDING THEIR FEATHERS
wrzesień -  miesiąc wysychania trawy
październik  -    FALLING LEAVES
listopad  -   kiedy rzeki zaczynają zamarzać
grudzień  -   POPPING TREES

chciała bym

Tak chciałabym
przeżyć twe życie.
Z tobą połknąć każdą łze..
Podzielić śmiech,
poczuć ból,
gdy płynęła krew.
Umrzeć za lud
i wolności sny
jak wodzu TY.

kolorowy wiatr

piosenka z filmu "Pocahontas"

Ty masz mnie za głupią dzikuskę

Lecz choć cały świat zwiedziłeś

Zjeździłeś wzdłuż i wszerz

I mądry jesteś tak

Że aż słów podziwu brak

Dlaczego powiedz mi tak

Mało wiesz?

Na lądzie, gdy rozglądasz się lądując

Chcesz wszystko mieć na własność, nawet głaz

A ja wiem, że ten głaz ma także duszę

Imię ma i zaklęty w sobie czas

Ty myślisz, że są ludźmi tylko ludzie

Których ludźmi nazywać chce twój świat

Lecz jeśli pójdziesz tropem moich braci

Dowiesz się największych prawd, najświętszych prawd

Czy wiesz czemu wilk tak wyje

W księżycową noc

I czemu ryś tak zęby szczerzy rad?

Czy powtórzysz tę melodię co z gór płynie

Barwy, które kolorowy niesie wiatr

Barwy, które kolorowy niesie wiatr?

Pobiegnij za mną leśnych duktów szlakiem

Spróbujmy jagód w pełne słońca dni

Zanurzmy się w tych skarbach niezmierzonych

I choć raz o ich cenach nie mów nic

Ulewa jest mą siostrą, strumień bratem

A każde z żywych stworzeń to mój druh

Jesteśmy połączonym z sobą światem

A natura ten krąg życia wprawia w ruch

Do chmur każde drzewo się pnie

Skąd to wiedzieć masz skoro ścinasz je

To nie tobie ptak się zwierza

W księżycową noc

Lecz ludziom wszelkich ras i wszelkich wiar

Więc zanućmy tę melodię, co z gór płynie -

Barwy, które kolorowy niesie wiatr

Możesz zdobyć świat

Lecz to będzie tylko świat

Tylko świat -

Nie barwy, które niesie wiatr

tutaj teledysk

indiańskie nazwy miesięcy - ojibwe

     
JANUARY -    Gichi-manidoo-giizis           księżyc wielkich duchów
FEBRUARY -   Namebini-giizis                SUCKER MOON
MARCH -      Bebookwaadaagame-giizis(oog)   księżyc skorupy śnieżnej
APRIL -      Iskigamizige-giizis(oog)       BROKEN SNOWSHOW MOON
MAY -        Waabigwani-giizis              księżyc rozkwitania
JUNE -       Ode'imini-giizis               księżyc poziomek
JULY -       Aabita-niibino-giizis          księżyc malin
AUGUST -     Miini-giizis                   księżyc jagód
SEPTEMBER -  Manoominike-giizis             księżyc ryżu
OCTOBER -    Binaakwe-giizis                FALLING LEAVES MOON
NOVEMBER -   Gashkadino-giizis(oog)         księżyc zamarzania
DECEMBER -   Manidoo-gizisoons              księżyc małych duchów

***wiersz***

Jak wiosny tchnienie,
życie nowe.
Pisklę orle w gnieździe
do lotu gotowe.
Jak nowa nadzieja w serca tchniona.
Zguba na nowo
odnaleziona.
Szansa szczęścia przyszłego.
Szansa dawnej wolności

Native American Music Children Of All Tribe's

szoszoni

Szoszoni (Shoshoni) znani tak e jako Snakes, czyli We e, z powodu
uprawianego tanca we a. Dakotowie zwali ich Sin-te-hda, czyli Indianie
Grzechotniki. Rodzina jezykowa Utaztecan-Tanoan. Zamieszkiwali Idaho,
Wyoming, Utah, Nevade i skrawek Kalifornii. Po nabyciu Luizjany od Francji
prezydent USA, Jefferson, wysłał ekspedycje pod dowództwem kapitanów
Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, w celu zbadania terytoriów na północ od
połaczenia Missisipi z Missouri oraz wytyczenia szlaku do Pacyfiku. Lewis i Clark
pierwsi przeszli w poprzek kontynent. Ekspedycja wyruszyła z St. Louis. W okolicy
rzeki Missouri dołaczył sie do niej francuski kupiec Touissaint Charbonneau
razem ze swym małym dzieckiem i ona Szoszonka, Sacagawea, która oddała
ekspedycji nieocenione usługi.
W 1805 r. ekspedycja dotarła do osady Szoszonów, której wodzem był brat
Sacagawei. Szoszoni odtad byli bardzo przyjazni dla białych. Po odstapieniu
swych terytoriów rzadowi USA Szoszoni zostali osadzeni w rezerwatach Lemhi i
Fort Hali w Idaho oraz w rezerwacie Wind Riyer w Wyoming. W 1845 r. było ich
4500 głów, a w 1930 r. około 3994.

"Złoto Gór Czarnych"

crow

Crow, własna nazwa Absaroka, czyli Ludzie-ptaki; przez Dakotów zwani Kangitoka. Rodzina jezykowa sju. Spokrewnieni z Hidatsa, od których oddzielili się w poczatkach XIX w. Zamieszkiwali okolice rzek: Powder, Wind i Big Horn (dopływy Yellowstone). W 1780 r. liczyli 4000 głów, a w 1937 r. - 2173.

Modlitwa Indian Nawajo

Dom uczyniony z zorzy.
Dom z wieczornego światła.
Dom z ciemnej chmury.
Dom z męskiego deszczu.
Dom z ciemnej mgły.
Dom z żeńskiego deszczu.
Dom z pyłku kwiatów.
Dom z pasikoników.
Ciemna chmura stoi u drzwi.
Szlak za nimi jest ciemnym niebem!
Zygzak błyskawicy wysoko nad nim!
O męskie bóstwo!
Twoją składam daninę.
Oto przygotowałem tobie dym.
Odnów moje stopy.
Odnów moje nogi.
Odnów moje ciało.
Odnów mój umysł.
Jeszcze dziś zdejmij zaklęcie, uczyń to dla mnie.
Odsuń swe zaklęcie dla mnie!
Odjąłeś je, dla mnie.
Odeszło daleko.
Szczęśliwie odżywam.
Szczęśliwie ostyga moje wnętrze.
Szczęśliwie idę naprzód.
Z wnętrzem ostudzonym, obym szedł.
Już nie obolały, obym szedł.
Z rześkim umysłem, obym szedł.
Jak było dawno temu, obym szedł.
Szczęśliwie, obym szedł.
Szczęśliwie, ze szczodrymi ciemnymi chmurami, obym szedł.
Szczęśliwie, ze szczodrymi deszczami, obym szedł.
Szczęśliwie, ze szczodrymi roślinami, obym szedł.
Szczęśliwie, obym szedł.
Tak jak było dawno temu, obym szedł,
Niech będzie pięknie poza mną. 
Niech będzie pięknie pode mną. 
Niech będzie pięknie nade mną. 
Niech będzie pięknie wokoło mnie. 
W pięknie jest koniec.


http://modlitwa-modlitwy.blogspot.com/2007/12/modlitwa-wieczorna-indian-navajo.html

indiańskie nazwy miesięcy - abenaki

styczeń      Alamikos       Greetings Maker Moon
luty         Piaôdagos      księżyc gałęzi spadających w kawałkach
marze        Mozokas        Księżyc łowców łosi
kwiecień     Sogalikas      Księżyc tworzenia cukru
maj          Kikas          księżyc tworzenia pól
czerwiec     Nokahigas      Hoer Moon
lipiec       Temaskikos     Grass Cutter Moon
sierpień     Temezôwas      Cutter Moon
wrzesień     Skamonkas      księżyc zbierania kukurydzy
październik  Penibagos      księżyc spadania liści
listopad     Mzatanos       księżyc zamrażający rzeki
grudzień     Pebonkas       księżyc tworzący zimę

istnienie

Przez rzekę życia,

niesie mnie czasu prąd,

a ja sama

do celu płynę

w moim kruchym,

niestałym

jak mrówka małym

indiańskim kanu

ISTNIENIA.

kalumet

Swieta fajka pokoju, która równie stanowiła swego rodzaju glejt

nietykalnosci dla posłów, w jezyku Dakotów zwała sie wookiye cannonbanpa.

Lulki tych fajek wyrabiano z czerwonego kamienia z kamieniołomu Pipe-stone,

le acego w południowo-zachodniej czesci stanu Minnesota, na plemiennych

ziemiach Santee Dakotów. Wbrew mylnym twierdzeniom, nawet współczesnych

Indian, kamieniołom Pipestone nie jest unikatem na swiecie, pokłady czerwonego

kamienia są tak e w stanach Wisconsin, Ohio i Arizona, lecz jedynie Pipestone

jest dla Indian swietym „miejscem religijnego kultu. Kamieniołom Pipestone,

zwany Krajem Pokoju, jest traktowany przez Indian jako neutralne, święte

miejsce, na które nikomu nie wolno wnosic broni. Nawet wrogie sobie plemiona

na terenie swietego kamieniołomu zachowywały sie pokojowo.

George Catlin, amerykanski malarz i podró nik, jako pierwszy biały

dokładnie opisał kamieniołom Pipestone (lata 1830-32) i zebrał próbki

czerwonego kamienia, który potem nazwano catlinitem. W 1937 r. kamieniołom

Pipestone został zaliczony do pomników narodowych Stanów Zjednoczonych.

"Przekleństwo złota"

tytoniu u Indian

Palenie tytoniu było dla Indian ceremonia o charakterze religijnym,odprawiana przy ró żnych uroczystych okazjach. Wiązało sie z ceremoniałem ofiarnym ku czci Słońca. Dym dla Indian obydwóch Ameryk był pewna forma

wódz Indian z kalumetem (fajką pokoju)

ofiary dla mocy nadziemskich (w rodzaju koscielnych kadzideł). Obrzed palenia
tytoniu lub spalania narkotycznych kadzideł z ywicy, drewna lub pewnych lisci
oraz ceremoniały z tym zwiazane były znacznie starsze od osławionego palenia
fajek pokoju. Nawet w regionach Ameryk, gdzie nie u ywano fajek, istniały
obrzedy zwiazane z paleniem. Na przykład w Ameryce Południowej palono długie
cygaro, którego dym wdmuchiwał palacy w twarze uczestników obrzedu. Indianin
palił, gdy pragnał uzyskac dobro, zapobiec złu, otrzymac błogosławienstwo sił
nadnaturalnych dla swych poczynan, przypieczetowac zawierany pokój lub
przymierze, uzyskac ochrone przed nieprzyjacielem, sprowadzic zwierzyne na swe
tereny łowieckie czy te usmierzyc burze. Dym ofiarny miał rozjaśniać
jego umysł, napełniać mądrością.Chociaż prawdopodobnie wszystkie plemiona indianskie paliły tyton, to
jednak nie wszystkie go uprawiały. Na Wielkich Równinach tyton uprawiali Szejnowie podczas półosiadłego trybu ż ycia (do około 1802 r.), pózniej nabywali go od Arikara i białych kupców. Ciekawostka jest,  z e tytoń, jako jedyna roślinę,  uprawiały trzy nomadyczne plemiona: Czarne Stopy, Sarsi i Crow. Uprawiali tytoń: Hidatsowie, Mandanowie, Arikara, Washo, Paunisi, Ute, Nawahowie i
Zuniowie. Cree nabywali tyton od kupców i mieszali z suszonymi, startymi liśćmi niedźwiedziej jagody (mały, wiecznie zielony krzew z rodziny wrzosowatych) Komancze otrzymywali tytoń od Meksykanów.
Przeważ nie palili tylko me czyzni, chocia małe fajki były u ywane przez kobiety Czarnych Stóp i Cree, a u Paunisów palić mogły jedynie stare kobiety lekarki. U Hidatsów bez ograniczen mogli palic starsi mężczyźni natomiast młodzi wojownicy nie palili, aby zachować sprawnosc fizyczną. Uż ywanie tytoniu
podlegało ograniczeniom, a sama uprawa i obrzedowe palenie odbywały sie w myśl obowiazujacych rytuałów.

"Przekleństwo złota"

Indianie chcą przeprosin.

Geronimo ben Laden, czy Osama Apacz? Twardy orzech do zgryzienia. (fot. AP/Wikimedia Commons; fotomontaż Deser.pl)

Wódz plemienia Apaczów domaga się od prezydenta Baracka Obamy oficjalnych przeprosin za... użycie w akcji przeciwko Osamie ben Ladenowi imienia legendarnego Geronimo jako nazwy kodowej terrorysty. Indianie odczytali to jako ogromną obrazę.

Społeczność zwraca uwagę na to, że łączenie postaci Geronimo i Osamy ben Ladena utrudni nauczanie historii plemienia młodym Indianom. Ich zdaniem, może to wywoływać wśród młodzieży mieszane uczucia wobec ich legendarnego bohatera.

Jak powiedział Wódz z Fortu Sill, Jeff Houser:

Porównywanie legendarnego wojownika Apaczów do masowego mordercy i tchórzliwego terrorysty jest bolesne i obraźliwe dla wszystkich Indian.

Houser zwraca uwagę na to, że Obama został wybrany także rękami społeczności indiańskiej, i powinien zwracać uwagę na jej bohaterów, a już zwłaszcza unikać łączenia ich imion z 'największymi wrogami w historii Stanów Zjednoczonych'.

(fot. AP)

Rzecznik Białego Domu wypowiedział się już w tej sprawie, zaprzeczając, jakoby wybór 'Geronimo' jako nazwy kodowej miał stanowić obrazę dla społeczności indiańskiej. Podkreślił, że kryptonimy są przed akcją losowane, żeby przeciwnik nie mógł wychwycić informacji przekazywanych przez żołnierzy.

Na razie w żaden sposób nie uspokoiło to Apaczów - zaczęli protesty zarówno na swoich ziemiach jak i w internecie, domagają się też odpowiedzi prezydenta Baracka Obamy. Przypominają:

W przeciwieństwie do Osamy ben Ladena, Geronimo walczył z przeciwnikami wielokrotnie liczniejszymi twarzą w twarz. Jest jednym z największych symboli Indian w historii Stanów Zjednoczonych.

Cóż. Z niecierpliwością czekamy na odpowiedź Obamy. Podejrzewamy jednak, że całe zamieszanie wokół imienia legendarnego wojownika ostatecznie rozejdzie się po kościach. W końcu tak naprawdę zwany był Goyahkla - Ten, który ziewa.

http://deser.pl/deser/1,111857,9543231,Indianie_chca_przeprosin_od_Obamy__Za_ben_Ladena_.html

indiańskie nazwy miesięcy - Mohawk

Styczeń Tsothohrhko:wa (Duże Zimno)

Luty Enniska (Spóźnienie).

Marzec Ennisko:wa (Duże Spóźnienie).

Kwiecień Onerahtokha (Czas Pączkowania)

Maj Onerahtohko:wa (Czas Dużego Liścia) 

czerwiec Ohiari:ha (Czas dojrzewania) 

Lipiec  Ohiarihko:wa (Czas dużego Dojrzewania)

Sierpień Seskehko:wa (Czas Świeżości).

Wrzesień Seskhoko:wa (Czas Wielkiej Świeżości)

Październik Kentenha (Czas Niedostatku)

Listopad Kentenhko:wa (Czas Wielkiego Niedostatku)

Grudzień Tsothohrha (Czas Zimna).